Świętosław z Wojcieszyna (zm. po 1473), doktor dekretów, tłumacz statutów koronnych, dziekan kolegiaty warszawskiej.
Pochodził zapewne z rodziny drobnoszlacheckiej osiadłej w ziemi warszawskiej. Był synem Klemensa z Wojcieszyna (pow. błoński), wsi należącej do klasztoru kanoników regularnych laterańskich w Czerwińsku, możliwe, że tamtejszego rządcy lub wójta.
W semestrze zimowym 1422, za rektoratu księcia mazowieckiego Aleksandra, podjął Ś. studia na Uniw. Krak, wnosząc pełną opłatę w wysokości 8 gr. W r. 1426 uzyskał bakalaureat, a w r. 1429 został magistrem Wydz. Sztuk Wyzwolonych. Następnie przez dwa lata prowadził wykłady, a potem rozpoczął studia prawnicze, które ukończył ok. r. 1436 stopniem doktora dekretów. Przez kilka lat wykładał prawo kanoniczne i został wpisany na listę mistrzów Uniw. Krak. Po powrocie na Mazowsze pełnił urząd oficjała archidiakonatu warszawskiego (wcześniej czerskiego) bp. poznańskiego Andrzeja z Bnina oraz wikariusza generalnego warszawskiego (1441—6). Najpóźniej w r. 1443, z prezenty księcia czersko-warszawskiego Bolesława IV, objął urząd kustosza kolegiaty św. Jana Chrzciciela w Warszawie. Kustodia była uposażona m.in. częścią dochodów z parafii Warka oraz dziesięcinami ze wsi Gośniewice, Boguszkowo i Zakrzewo. Jako kustosz, wraz z prepozytem kolegiaty, Szczepanem z Mniszewa, ustanowił w r. 1445 zakład (zapewne kwotą pieniężną) w konflikcie dziekana warszawskiego Mikołaja z Raszyńca z kapit. kolegiacką.
Ś. utrzymywał kontakty z dworem i kancelarią księstwa czersko-warszawskiego. Na prośbę pisarza skarbu książęcego Macieja z Różana dokonał w l. czterdziestych XV w. przekładu z języka łacińskiego na język polski statutów koronnych z XIV i XV w. (tzw. arbitracji arcybp. gnieźnieńskiego Jarosława Bogorii z r. 1361, statutów Kazimierza Wielkiego oraz statutów krakowskiego i warckiego Władysława Jagiełły). Przekład ukończył w r. 1449 i t.r. Mikołaj Suledo, kopista i burmistrz Warki, przepisał go na pergaminie; informacja ta znalazła się w umieszczonym na rękopisie kolofonie w języku polskim. Ś. z pewnością był też konsultantem Macieja z Różana, który na polecenie księcia Bolesława IV przetłumaczył w r. 1450 statuty Mazowsza czerskowarszawskiego z okresu do r. 1421 wraz z prawami ogólnomazowieckimi z l. 1377—1426; oba przekłady weszły w skład tzw. Kodeksu Świętosławów (B. Czart., rkp. 1418; J. Lelewel, Historyczne pomniki języka i uchwał polskich i mazowieckich z XV i XVI w., Wil. 1824), przekład Ś-a zajmuje większą część Kodeksu (s. 3—82).
W r. 1453 awansował Ś. na dziekanię w kolegiacie warszawskiej i z urzędem tym występował do śmierci. Uposażenie dziekana obejmowało początkowo wsie Siedlec (dziś Sielce, w północnej części Mokotowa, dzielnicy Warszawy) i Czaplino, zamienione z czasem na wieś Odolany (dziś część Woli, dzielnicy Warszawy), daninę miodową z Nieporętu oraz prebendy kanclerskie ziemskie (czerską i warszawską). Podczas konfliktu w r. 1462 synów Bolesława IV: Konrada III Rudego, Kazimierza III, Janusza II i Bolesława V z królem Kazimierzem Jagiellończykiem o schedę po zmarłych książętach Mazowsza płockiego, Siemowicie VI i Władysławie II, Ś. wraz z innymi uczonymi prawnikami, Mikołajem z Mirzyńca i Pawłem z Gołymina, reprezentował interesy książąt mazowieckich. Jako doradca księcia Konrada III Rudego przebywał 11 XI t.r. na sejmie w Piotrkowie; Jan Długosz błędnie podał, że wystąpił on wówczas z urzędem archidiakona warszawskiego. W r. 1466 arbitrzy: archidiakon i oficjał warszawski Mikołaj z Raszyńca, prepozyt Jan Drzewicki i kustosz warszawski Jan Hurko wydali wyrok w sprawie między Ś-em a wikariuszami wieczystymi kolegiaty warszawskiej.
Ś. powiększał własne dochody; w r. 1447 nabył łaźnię i jatki w Warce. Od Wojciecha, zwanego Pierdziwół, i Elżbiety, córki Marcina Strugały, mieszczanina warszawskiego, kupił w r. 1468 w Młocinach pod Warszawą jedną włókę wójtowską z karczmą. Włókę tę sprzedał 21 X 1473 Gabrielowi Małkowi; w zapisce transakcji, wpisanej do Metryki książęcej, nazwano go mylnie Więcławem. Ś. zmarł ok. r. 1473, gdyż w r.n. z urzędem dziekana kolegiaty warszawskiej występował już mgr Mikołaj z Mniszewa.
Na barwnej iluminacji poprzedzającej tłumaczenie statutów koronnych (s. 2) znajdują się w dolnej strefie wizerunki twórców rękopisu; Ś-a wyobraża zapewne postać z lewej strony, z siwą brodą.
Hist. nauki pol., VI 690; Michał owska T., Literatura polskiego średniowiecza. Leksykon, W. 2011; Profesorowie Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, T. 1: 1364—1780, Kr. 2015; Słown. hist.-geogr. ziem pol., II cz. 2 (Młociny, Wojcieszyn); — Balzer O., Słowo o przekładach polskich statutów średniowiecznych, Lw. 1888; Birkenmajer A., Burmistrz warecki z połowy XV wieku — kopistą i właścicielem książek, „Przegl. Bibliot.” 1938 z. 1 s. 17—19; Dembiński P., Poznańska kapituła u schyłku wieków średnich. Studium prozopograficzne 1428—1500, P. 2012 s. 179, 249; Grabowski J., Elita umysłowa na dworze i w kancelarii książąt mazowieckich w okresie późnego średniowiecza (II poł. XV w. — 1526 r.), „Archeion” T. 115: 2014 (2015) s. 431; tenże, Intelektualiści w kancelarii książęcej na Mazowszu w XIV i pierwszej połowie XV wieku. Ze studiów nad średniowieczną elitą umysłową na ziemiach polskich, w: Genealogia — Stan i perspektywy badań nad społeczeństwem Polski średniowiecznej na tle porównawczym, Tor. 2003 s. 227; tenże, Kancelarie książęce na Mazowszu (do 1526 roku), w: Dyplomatyka staropolska, Red. T. Jurek, W. 2015 s. 238; tenże, Świętosław z Wojcieszyna, autor polskiego przekładu statutów koronnych. Przyczynek do roli uczonych w średniowiecznej Polsce, w: Historia — Memorium — Scriptum. Księga jubileuszowa z okazji osiemdziesięciolecia urodzin Profesora Edwarda Potkowskiego, Red. J. Krochmal, W. 2015 s. 330—7; Hube R., Ustawodawstwo Kazimierza Wielkiego, W. 1881 s. 64, 91—2; Królik L., Kapituła kolegiacka w Warszawie do końca XVIII w., W. 1990 s. 83—4, 201; Kutrzeba S., Historia źródeł dawnego prawa polskiego, Lw. 1925 I 270—1; Łoś J., Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543, Kr. 1915 s. 290; Michałowska T., Średniowiecze, W. 1995; Nowacki, Dzieje archidiec. pozn., II; Potkowski E., Pismo i społeczeństwo w Polsce średniowiecza (XIV—XV wiek), „Przegl. Human.” T. 22: 1978 nr 12 s. 42—3; Prawa polskie Kazimierza Wielkiego i Władysława Jagiełły przełożone na język polski przez Świętosława z Wojcieszyna r. 1449, Kórnik 1877 (przedr. homograficzny); Sołtan A., Warszawskie środowisko umysłowe w XV i na początku XVI w., „Studia Warsz.” T. 21: 1975 z. 2 s. 204—5; Suchodolska E., Wizerunki książąt mazowieckich w tzw. „Kodeksie Świętosławów”, w: Człowiek w społeczeństwie średniowiecznym, W. 1997 s. 380—4; Taszycki W., Język kodeksów Świętosławów z Wojcieszyna (1449) i Macieja z Różana (1450), w: tenże, Rozprawy i studia polonistyczne, Wr. 1973 V 147—66; Węcowski P., Mazowsze w Koronie. Propaganda i legitymizacja władzy Kazimierza Jagiellończyka na Mazowszu, Kr. 2004 s. 86; Wolff, Studia nad urzędnikami maz., s. 41—2; — Acta Ecclesiae Collegiatae Varsoviensis, Wyd. B. Ulanowski, „Arch. Kom. Prawn.” T. 6: 1897—1926 nr 48, 62, 70; Bull. Pol., V, VII 138, 739; Długosz, Annales, XII; Księga promocji Wydz. Sztuk Uniw. Krak.; Metryka Uniw. Krak., I, nr 22/022; Starod. prawa pol. pomn., I; Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Świętosławów, Wyd. F. Piekosiński, „Arch. Kom. Prawn.” T. 3: 1895 s. 221—334; — AGAD: Metryka Kor., t. 4 k. 46, t. 5 k. 100, t. 9 k. 34v; Arch. Diec. w Płocku: dok. perg. 296.
Janusz Grabowski